عبد الحسين نوايى
278
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
اولتيماتوم شده هم با دولت خارجى به ننك مشورت تن درداده بود . رئيس الوزراء هم به خزانهدار كل نوشت كه ژاندارمهاى خزانه را از باغ شعاع السلطنه بردارد شوستر اين حكم را رد كرد و گفت من وقتى به ضبط و مصادرهء املاك شعاع - السلطنه اقدام كردم كه حكم هيئت وزراء در اين خصوص به خزانهدارى كل صادر شد اكنون نيز تا وقتىكه حكم به امضاى هيئت وزراء يعنى كليهء افراد كابينه نرسد از اقدام به مفاد آن معذورم . در همين موقع كه 48 ساعت وقت اولتيماتوم تمام شده بود ، دولت روس به وزارت خارجه اطلاع داد كه روابط سياسى دولتين قطع شده . ولى روابط تجارتى برقرار خواهد بود . اعضاء كابينه كه وضع را سخت ديدند ، در قبول نصيحت وزير خارجهء منصف و مشفق ! انگلستان متفق شده ، حكمى براى برداشتن ژاندارمها از اطراف پارك صادر كردند و همچنين قرار شد كه وزير خارجهء ايران ميرزا حسن خان وثوق الدوله كه خدا غريق رحمتش كند ! رسما از وزيرمختار روس معذرت بخواهد . اعضاء كابينهء ايران كه متكى به اعتداليون يعنى طرفداران مدارا و ملايمت با خارجيان بودند تصور مىكردند كه معذرت كار را تمام خواهد كرد و غائله رفع مىشود . ولى دموكراتها يعنى تندروان مجلس و مردم روشنفكر و جهانبينتر مجلس مىدانستند كه اغراض و مطامع روسها حدى ندارد و اينهمه بهانهجوئى براى آن است كه بتوانند بر تعداد قواى خود بيفزايند و ايران را علنا و صراحتا اشغال كنند . وزير خارجهء ايران نيز همينطور تصور مىكرد و ديگر هيچ نمىدانست كه بعد از قبول ننك معذرت ، در مقابل عملى كه صرفا جنبهء داخلى داشته ، دولت روس مطالبات بيشتر و سنگينترى مىكند . به همين جهت روز دوم ذى الحجه با لباس تمامرسمى به سفارت روس رفت و دست كثيف و خونآلود سفير روس را گرفته